Szkodniki porzeczek - jakie zagrożenie na plantacjach?

Autor: Mgr Wojciech Piotrowski, Instytut Ogrodnictwa – PIB Skierniewice, Zakład Ochrony Roślin Pracownia Entomologii 08 sierpnia 2022 10:29

Szkodniki porzeczek - jakie zagrożenie na plantacjach? Porzeczka czarna zasiedlana jest przez kilka gatunków owadów i roztoczy, które zaliczane są głównych szkodników tej uprawy. / fot. shutterstock

Porzeczka czarna zasiedlana jest przez kilka gatunków owadów i roztoczy, które zaliczane są głównych szkodników tej uprawy.

W ostatnich latach największą uwagę zwraca się szczególnie na pryszczarki - porzeczkowiaka liściowego (Dasineura tetensi) i porzeczkowca pędowego – Resseliella ribis, przeziernika porzeczkowca – Synanthedon tipuliformis, przędziorka chmielowca (Tetranychus urticae), wielkopąkowca porzeczkowego (Cecidophyopsis ribis), mszyce - porzeczkowo-mleczową (Hyperomyzus (Hyperomyzus) lactucae) i porzeczkowo-czyściecową (Cryptomyzus (Cryptomyzus) ribis) oraz zwójkę różóweczkę (Archips rosana).

Pryszczarek porzeczkowiec pędowy

Pryszczarek porzeczkowiec pędowy jest to maleńka muchówka, długości 1,7-2,3 mm. Jaja mają wrzecionowaty kształt i długość około 0,3 mm, zaś larwy są wydłużone, beznogie, przezroczyste, później mlecznobiałe, a wyrośnięte – pomarańczowe, dorastają do około 4 mm. Zimują larwy w kokonach w glebie pod krzewami porzeczki. Muchówki pierwszego pokolenia pojawiają się zwykle w trzeciej dekadzie maja i w czerwcu, natomiast masowy lot drugiego pokolenia występuje około połowy lipca (po zbiorze owoców). Kolejne generacje pojawiają się w sierpniu i na początku września. Samice składają jaja w grupach, po kilka lub kilkanaście sztuk, w zranienia i naturalne spękania kory na pędach. Po zbiorze owoców samice składają jaja w uszkodzenia mechaniczne na pędach, powstające podczas zbioru kombajnem. Uszkodzenia powodowane są przez larwy, które żerując pod skórką jednorocznych pędów porzeczki osłabiają je, a ponadto są przyczyną ich więdnięcia i zamierania. W miejscu żerowania larw skórka ciemnieje, zapada się i łatwo można ją odchylić. Wielkość strat zależy od liczebności szkodnika, pogody i liczby naturalnych spękań lub zranień na pędach. Ponadto podczas zbioru mechanicznego owoców zasiedlone i uszkodzone pędy wyłamują się, utrudniając pracę kombajnu. Zwalczanie - termin pierwszego zabiegu najlepiej ustalić obserwując składanie jaj w sztucznie wykonane nacięcia na pędach. W tym celu należy zaznaczyć kilka (5-7) niezdrewniałych pędów i na nich zrobić podłużne nacięcia długości 2-3 cm, głębokości 1-2 mm. Najlepiej wykonać je na najmłodszych pędach w dolnej części krzewu, mogą to być boczne młode przyrosty na starszych pędach. Można to zrobić paznokciem lub delikatnie nożem, tak aby rana przypominała naturalne pęknięcie skórki. Czynność tę należy powtarzać 2 razy w tygodniu, gdyż samice składają jaja w świeże zranienia. Każdorazowo wycina się poprzednio zaznaczone pędy i pod binokularem lub lupą sprawdza obecność i liczebność jaj. W okresie licznego występowania jaj lub larw w zranieniach, należy wykonać zwalczanie szkodnika. Zwykle przeprowadza się je w drugiej połowie maja i na początku czerwca oraz bezpośrednio po zbiorze owoców.

Przeczytaj również o ochronie porzeczek przed chorobami liści i pędów

Przędziorek chmielowiec

Przędziorek chmielowiec to gatunek wielożerny. Ciało samicy jest owalne, wielkości około 0,5 mm zaś samiec ma kształt romboidalny i jest nieco mniejszy od samicy. Formy letnie są jasne, żółtozielone z dwiema ciemniejszymi plamami po bokach ciała, można je spotkać na roślinach od kwietnia do sierpnia. Pod koniec sierpnia i we wrześniu pojawiają się samice zimujące, które mają barwę ceglasto-pomarańczową. Po zakończonym żerowaniu kryją się w ściółce, resztkach roślinnych oraz w spękaniach kory, pozostając na zimowanie. Zwykle zimują w grupach po kilka- kilkanaście lub więcej osobników. Aktywność rozpoczynają wiosną, gdy temperatura wzrośnie do około + 10oC, wychodzą na młode, ukazujące się liście, żerują a następnie składają jaja, kuliste, wielkości około 0,13 mm, przezroczyste, które w miarę rozwoju staja się żółtawe. Wylęgające się z nich po kilku dniach larwy są podobne do dorosłych osobników, ale mniejsze. W sezonie wegetacji może rozwinąć się kilka pokoleń, zwykle 3-5, ale podczas bardzo ciepłego lata lub pod osłonami, gdzie są doskonałe warunki do rozwoju przędziorka, może być nawet więcej generacji.

Wszystkie stadia ruchome przędziorka, dorosłe osobniki i larwy żerują głównie na dolnej stronie liści roślin, nakłuwają je, wysysają soki z komórek, ogładzają rośliny, a przez liczne nakłucia zwiększona jest transpiracja. W miejscu żerowania szkodnika, na górnej stronie uszkodzonych liści można zauważyć najpierw małe, żółtawe przebarwienia, ale z czasem plamy te są coraz większe, pokrywają znaczną część blaszki liścia. Liczna populacja szkodnika prowadzi do żółknięcia, brązowienia i opadania liści. Podczas przeglądania plantacji, na uszkodzonych liściach znajduje się wszystkie stadia rozwojowe szkodnika, często nawet bardzo liczne. Z silnie zniszczonych, zasychających liści przędziorki przechodzą na młodsze, bardziej zielone liście. Przędziorek chmielowiec jest gatunkiem przędzącym i w miejscu żerowania na dolnej stronie liści można zauważyć delikatną przędzę. Pod nią często można znaleźć jaja oraz larwy szkodnika. Ta delikatna pajęczyna utrudnia zwalczanie.

Zwalczanie przędziorków 

Skuteczne zwalczanie przędziorków jest możliwe tylko tam, gdzie prowadzi się systematyczne przeglądanie roślin w celu wykrycia obecności przędziorka oraz określenia zagrożenia. Pierwsze lustracje należy przeprowadzić wczesną wiosną, po wyjściu samic z kryjówek zimowych. Na porzeczce najwcześniej można je znaleźć w dolnej części krzewów, na rozwijających się pierwszych liściach tuż na ziemią. Karminowej barwy samice są doskonale widoczne na zielonych, rozwijających się młodych liściach. W zależności od liczby samic zimujących, na jednym liściu może być nawet kilka-kilkanaście lub więcej osobników. Po kilku dniach żerowania, samice rozpoczynają składanie jaj, a kilka dni później, jeszcze przed kwitnieniem roślin, mogą wylęgać się larwy. Wielkość szkód powodowanych przez przędziorki zależy od rośliny i liczebności szkodnika na liściach. Uszkodzone liście wcześniej żółkną, mogą zasychać i opadać, co osłabia wzrost i owocowanie roślin, owoce są drobniejsze i słabiej się wybarwiają, mają niższą zawartość cukru, rośliny są bardziej wrażliwe na niskie temperatury. Wcześniejsza utrata liści i osłabienie krzewów skutkuje słabszym zakładaniem pąków kwiatowych na następny sezon. Podczas mechanicznego zbioru owoców porzeczki na zasiedlonych przez przędziorka plantacjach, są one strząsane przez kombajn a na jego elementach mogą być przenoszone na sąsiednie plantacje.

Przeziernik porzeczkowiec

Przeziernik porzeczkowiec jest motylem o długości ciała około 12 mm i rozpiętości skrzydeł 17–21 mm. Na jego odwłoku widoczne są 3 żółte pasy. Uszkodzenia powodują gąsienice, które żerują w rdzeniu najmłodszych pędów. Gąsienice są biało-różowe z brązową głową, dorastają do 30 mm długości. Efektem ich żerowania jest osłabienie pędów, a nawet ich więdnięcie i zamieranie. Najłatwiej uszkodzenia te zauważyć podczas prześwietlania krzewów, gdyż po wycięciu pędu na przekroju w miejscu rdzenia widoczny jest wyjedzony przez gąsienice korytarz. W najmłodszych pędach można znaleźć zimującą gąsienicę. Próg zagrożenia to 5% uszkodzonych pędów. Po zakończonym żerowaniu wiosną wyrośnięta gąsienica przepoczwarcza się w przygotowanym przez siebie otworze wylotowym. Lot motyli trwa od połowy maja do lipca, a nawet końca sierpnia. W tym czasie składane są jaja na najmłodszych pędach, zaś wylęgłe gąsienice wgryzają się do pędu, gdzie pozostają do wiosny.

Ograniczenie przeziernika jest możliwe tylko w okresie lotu motyli. Przebieg lotu przeziernika porzeczkowca można obserwować odławiając samce w pułapki z feromonem zawieszone na krzewach po kwitnieniu. Systematyczne ich przeglądanie i kontrola odłowionych motyli pozwala wyznaczyć okres masowego lotu szkodnika. Dyspenser z feromonem wymienia się po 6 tygodniach, co umożliwia prawidłowy monitoring lotu. Przyjęto, że po odłowieniu 15 motyli w pułapkę należy rozpocząć zwalczanie przeziernika.

Pryszczarek porzeczkowiak liściowy

Pryszczarek porzeczkowiak liściowy jest maleńką muchówką wielkości 1,0-1,5 mm. Jaja są błyszczące, wydłużone, bezbarwne, larwy beznogie, mleczno-białe lub biało-kremowe, dorastają do 2,4 mm długości. Zimują larwy w glebie, pod krzewami porzeczki. Muchówki pierwszego pokolenia pryszczarka pojawiają się zwykle w końcu kwietnia lub na początku maja, podczas kwitnienia porzeczki, a lot ich może trwać do początku czerwca. Wylot i lot kolejnych 2 lub 4 pokoleń ma miejsce od końca maja do sierpnia, do czasu zakończenia wzrostu pędów. Wilgotna gleba ułatwia wylot muchówek, zaś susza może go okresowo zahamować. Jaja składane są na najmłodsze, nierozchylone jeszcze listki porzeczki. Uszkodzenia powodują larwy, które żerując na górnej stronie blaszki liściowej wprowadzają wraz ze śliną substancje enzymatyczne, które powodują zmiany w tkance skórki liścia, a efektem tego jest skręcanie się liści. Uszkodzone listki, a często także wierzchołki wzrostu zamierają, co powoduje wybijanie pąków bocznych i nadmierne krzewienie się pędów. Osłabia to wzrost i owocowanie krzewów.

Ochronę powinno się rozpocząć po zauważeniu pierwszych uszkodzonych liści tj. 20 zasiedlonych wierzchołków w próbie 200 sztuk (próg zagrożenia). Polscy producenci zwalczają tego szkodnika corocznie, wykonując zwykle jeden lub dwa zabiegi insektycydami – w okresie żerowania larw pierwszego lub pierwszego i drugiego pokolenia. Zwykle w Polsce pierwsze pokolenie szkodnika pojawia się pod koniec kwitnienia i wkrótce po kwitnieniu, zależnie od lokalizacji plantacji (pierwsza połowa maja), a drugie w czerwcu lub na początku lipca.

Druga część artykułu o szkodnikach na plantacjach porzeczek wkrótce na www.sadyogrody.pl

 

Podobał się artykuł? Podziel się!

WIĘCEJ NA TEMAT

AGROTECHNIKA

BĄDŹ NA BIEŻĄCO

POLECAMY CZASOPISMA

WYSZUKIWARKI