Prof. Bereś: zjawisko pojawu nowych szkodników zaczyna przybierać na sile



Krystyna Zagórska/ www.sadyogrody.pl - 14 listopada 2018 11:50


- Od kilku lat notuje się coraz więcej sygnałów od producentów owoców i warzyw o mniej lub bardziej licznym pojawie na ich uprawach nowych szkodników, które dotychczas stanowiły zagrożenie dla roślin rolniczych, głównie kukurydzy, ale również zbóż i rzepaku – informował podczas konferencji Sady i ogrody dr hab. inż. Paweł K. Bereś (prof. nadzw.), ekspert z zakresu ochrony roślin, założyciel strony "Działka i ogród naszą pasją".

- Niestety w ostatnich latach sytuacja pojawu nowych szkodników coraz bardziej zaczyna przybierać na sile. Wraz ze zmianami klimatu, problem ten może zmienić dotychczasową sytuację w ochronie roślin. Pojawiać się będą nowe gatunki w uprawach owoców i warzyw. Wysoce prawdopodobny jest również wzrost zagrożenia ze strony już znanych szkodników, należy spodziewać się liczniejszych migracji, korekt biologii szkodnika, terminów zwalczania – zaznaczył profesor Paweł Bereś.

Jako przykład migrującego szkodnika z pól kukurydzy wskazał omacnicę prosowiankę. Gatunek ten żeruje głownie na kolbach wyjadając ziarniaki, wgryza się również do łodyg i rdzenia kolby. Rozprzestrzenianiu tego owada, ciepłolubnego i łatwo adoptującego się do środowiska, sprzyja postępujące ocieplenie klimatu oraz wzrastający areał upraw kukurydzy. Im zmiany klimatyczne będą szybciej postępowały, tym omacnica prosowianka będzie miała idealne warunki do rozwoju i żerowania. Szkodnik rozwija w naszym kraju jedno pokolenie, ale napływa coraz więcej sygnałów, że na południu kraju -w okolicach Rzeszowa i Wrocławia zaczyna pojawiać się drugie pokolenie tego gatunku. Ryzyko pojawu i dominacji rasy dwupokoleniowej dotyczy również upraw kukurydzy w Niemczech.

Motyle omacnicy prosowianki latają od czerwca do sierpnia (przy rasie jednopokoleniowej). Gąsienice żerują do listopada – póki jest pokarm.

W USA omacnica uszkadza nawet 250 roślin, w tym ogrodnicze między innymi kukurydzę cukrową, paprykę, pomidora, selera, fasolę, ziemniaki oraz jabłonie. Atakuje również rośliny ozdobne np. astry, cynie, mieczyki, hibiskusy, malwy. W Polsce szkodnik ten zaczyna się pojawiać na ziemniakach, szpinaku, rabarbarze, selerze, malinie, jabłoni i winorośli.

- Gąsienice omacnicy wgryzają się do wnętrza owocu dodatkowo zanieczyszczając je odchodami. Żerują w pędach ziemniaka, przegryzając łodygi powodują zakłócenia w transporcie wody i składników odżywczych. Stwierdzane były w pędach maliny. Omacnica wgryza się również w pędy drzew np. jabłoni. Uszkadza wnętrze owoców, podobnie jak owocówka jabłkóweczka, powodując rozwój różnego rodzaju chorób – mówił prof. Bereś.

Kolejnym szkodnikiem migrującym z upraw kukurydzy jest stonka kukurydziana. Larwy żerując na kukurydzy podgryzają ją od spodu, uszkadzają system korzeniowy. Dla roślin ogrodniczych stadium szkodliwym będą przede wszystkim chrząszcze, które mogą przelatywać z pól na inne uprawy. Stonka kukurydziana jest również gatunkiem ciepłolubnym, bardzo dobrze przystosowanym do naszych warunków klimatycznych. Pojaw chrząszczy trwa praktycznie od czerwca do końca okresu wegetacji roślin, aż do momentu wystąpienia pierwszych przymrozków. Z uwagi na wyjątkowo wysokie temperatury na początku jesieni, chrząszcze można spotkać nawet w listopadzie, co nie było rejestrowane jeszcze 10 lat temu, gdy szkodnik zaczął pojawiać się w Polsce. Istnieje również ryzyko dostosowania się larw do rozwoju na nowych roślinach uprawnych poza kukurydzą.

W Stanach Zjednoczonych stonka zagraża ponad 50 uprawom, w tym roślinom ogrodniczym takim jak kukurydza cukrowa, dynia, ogórek, cukinia, melon, słonecznik, fasola. W Polsce zidentyfikowano tego szkodnika na dyniach, patisonach, cukinii, ogórkach, melonie, arbuzie, słoneczniku, topinamburze i na plantacjach roślin zielarskich –nagietku. Chrząszcze żerują na blaszkach liściowych roślin, co ogranicza powierzchnię asymilacyjną. Mogą uszkadzać owoce wyjadając skórkę i tym samym doprowadzają do procesów gnilnych owocu. Obecność żerujących chrząszczy stwierdzano również na kwiatach cukinii. W ubiegłym roku po raz pierwszy zaobserwowano tego szkodnika na plantacjach słonecznika, zarówno wielkoobszarowych jak i przydomowych. Chrząszcze uszkadzały pylniki roślin.

Nowym zagrożeniem dla upraw owoców i warzyw jest urazek kukurydziany. Chrząszcze uszkadzają rośliny, wyjadają ziarniaki z kolb kukurydzy. Przegryzają skórkę owoców przedostając się do ich wnętrza – nie tylko wyjadają miąższ, ale również przyczyniają się do rozwoju pleśni i zgnilizny. W Stanach Zjednoczonych urazek żeruje m.in. na kukurydzy cukrowej, dyni, cukinii, melonie, pomidorach, jabłoni, truskawkach, poziomkach i malinach. W Polsce obecność tego szkodnika została potwierdzona na kukurydzy cukrowej, truskawce, cukinii, winorośli, malinach, jagodzie goji, jabłkach, gruszach, śliwkach i pomidorach. Lot chrząszczy trwa od czerwca praktycznie do października (głównie do przymrozków).

Słonecznica orężówka jest gatunkiem wybitnie ciepłolubnym, obcym dla rodzimej entomofauny. Okresowo nalatuje na teren Polski, szczególnie w lata suche i upalne. Stwierdzana jest również w Skandynawii i Wielkiej Brytanii. W naszym kraju rozwija jedno lub dwa pokolenia w ciągu roku, ale w rejonie stałego występowania może rozwinąć do 6 pokoleń. W ocenie prof. Beresia istnieje ryzyko przezimowania gatunku w Polsce i wzrostu liczby pokoleń w ciągu roku.

Lot motyli trwa od lipca do września. Słonecznica może pojawiać się nawet wcześniej w zależności od przebiegu warunków pogodowych. W Polsce zaobserwowano żerowanie słonecznicy na kukurydzy cukrowej, pomidorze i papryce. Z kolei w USA słonecznica występuje również na bawełnie, ziemniakach, fasoli, grochu, ciecierzycy. Atakuje tytoń, len, pelargonie, chryzantemy, róże, goździki, lawendę, daturę, liczne drzewostany owocowe -głównie śliwy, ale i zadrzewienia leśne.

W kolejnym artykule omówimy zjawisko migracji innych szkodników.